Тураў

Паводле летапісу і мясцовых паданняў, Тураў атрымаў сваю назву ад нейкага князя Тура, які нібыта заснаваў горад у дзевятым стагоддзі.

Гэта паселішча дрыгавічоў, як мяркуюць вучоныя, існавала задоўга да княжання Тура. Магчыма, яно мела тады якую-небудзь іншую назву. Пазней тут была насыпана штучная гара, а на ёй пабудаваны вялікі і добра ўмацаваны абарончымі прыстасаваннямі зáмак. Новы горад пачалі называць Туравам, па імені мясцовага князя.

Некаторыя даследчыкі выказвалі думку, што назва горада паходзіць ад назвы дзікага першабытнага быка - тура (ён існаваў у часы Кіеўскай Русі, а потым вымер. Здаецца, няма падстаў прымаць такое меркаванне. Па-першае, мы маем сведчанне летапісца, што ў горадзе княжыў Тур, ад яго мясцовыя жыхары пачалі называцца тураўцамі. Па-другое, назвы страдаўніх гарадоў часта паходзяць ад імёнаў іх заснавальнікаў. (121 слова)

Паводле В. Вольскага

Беражыце прыроду

Уся прырода і самая маленькая яе частка: дрэва ў скверы, рамонкавая паляна сярод дамоў новага мікрараёна - усё гэта належыць чалавеку. Чалавек, як кажуць, з'яўляецца гаспадаром прыроды, цудоўнай натуральнай аздобы зямлі. Калі мы гаспадары, то і абаронцы. Бо нельга, згадзіцеся, толькі валодаць, не плацячы за дабрыню дабрынёй. Бяздумна спілаваная таполя, знішчаны сад, прынесены з прагулкі вялізны букет лясных або палявых кветак, вылаўлены рыбны маладняк у рачулцы - усё гэта прыносіць шкоду навакольнаму асяроддзю, змяншае прыродныя багацці. А яны, на жаль, далёка не бязмежныя. У вялікіх гарадах і побач з імі гэта праблема стаіць, як вядома, надзвычай востра.

Ніякімі дэкрэтамі і законамі, дарагія сябры, не абмежаваць прыроду ад знішчэння, калі кожны з нас не ўсвядоміць простай ісціны. Робячы шкоду навакольнаму асяроддзю, мы шкодзім найперш самім сабе. (126 слоў)

Паводле часопіса "Пралеска"

Гімн шчасцю

Маша сядзела на ўзлеску бярозавага гаю. За спінай і над галавой ледзь чутна шалясцелі лісцем маладыя бярозкі, а наперадзе стаяла высокая нерухомая сцяна жыта. Па небе павольна, не спяшаючыся, плыў няпоўны месяц, зрэдку ныраў за белаватыя воблакі і зноў з'яўляўся, здавалася, задаволена і хітра ўсміхаўся, нібы гаварыў: «Ну не, ад мяне вы нідзе не схаваецеся».

А ў гаі, белым ад чысценькіх сукенак бярозак-фарсух, заліваліся салаўі. Іх тут быў, відаць, цэлы ансамбль. Яны то зладжана, нібы пад палачку дырыжора, выводзілі свае звонкія, густыя трэлі, то раптам заліваліся паасобку, паказваючы свой спрыт, сваю здольнасць і, магчыма, яшчэ нешта большае.

Даўно ўжо Машы не даводзілася чуць салаўінага спеву. І яна слухала з захапленнем, заварожаная, аглушаная чароўнай мелодыяй.

Гэты спеў гучаў як гімн яе шчасцю. (123 слоў)

Паводле І. Шамякіна

Шчаслівая ўсмешка лета

На пачатку лета не крануты касою луг нібыта казачнае царства кветак. Якіх толькі красак тут няма!

Вунь усміхаюцца бела-жоўтыя рамонкі. Побач з імі - лугавыя васількі з пяшчотнымі ліловымі пялёсткамі. Здалёку мільгаюць чырвонымі іскрынкамі смолкі. А каля белай і ружовай канюшыны танцуюць нястомныя матылькі і пчолы...

Раптам аднекуль з лясной паляны шугануў на лёгкіх крылах вецер-свавольнік, дыхнуўшы прыемнай салодкай прахалодай. І ўсе да адной кветкі яму дружна пакланіліся. А над раздольным, бяскрайнім лугам паплыў срэбраны перазвон, ціхі і мілагучны.

Міжволі азірнешся, каб убачыць дзівосны аркестр. Ён жа, здаецца, зусім побач! Ага! Вунь ён рассыпаўся ў густой, высокай траве фіялетавымі кропелькамі.

Званочкі, мілыя званочкі! Не злічыць, колькі прысвечана вам мастацкіх твораў: цудоўных паэтычных радкоў або палотнаў славутых жывапісцаў. Вы - шчаслівая ўсмешка такога кароткага лецейка. (125 слоў)

Паводле У. Ягоўдзіка

Сінія жылкі на карце

Наша з вамі зямля, можна сказаць, сочыцца вадою. Крыніцы, азёрцы, балоты, ручаі, рачулкі, магутныя рэкі і азёры. Мая асабістая карта рэк уся пранізана сінімі жылкамі, мабыць, гусцей, чым плоць чалавека капілярамі. Такіх рэк на карце Беларусі дзве тысячы дзевяцьсот.

Першымі адчуваюць подых вясны Прыпяць і Нёман. Пасля - Дняпро, а толькі потым - Дзвіна з прытокамі. Гарматны грукат ляціць тады над ракою. Ільды спачатку пасоўваюцца, пасля ідуць трэшчынай, ламаюцца. Крыгі грувасцяцца адна на адну; вокамгненна ўзнікаюць і так жа хутка бурацца ледзяныя зaмкі, вежы, валы. Ледзяныя гмахі рвуць берагі, калоцяць іх. Рацэ досыць ледзянога прыгону. Яна хоча дыхаць, вольна каціць свае воды, без перашкод адбіваць у сабе сіняе неба і сліпуча белыя веснія аблокі.

У асноўным на пачатку красавіка рэкі ўжо чыстыя. (124 словы)

Паводле У. Караткевіча

Сведка часу

Нізкі паклон табе, Заходняя Дзвіна!

З далёкіх узгор'яў, ад пачатку магутнай Волгі і імклівага Дняпра, нясеш ты, іх родная сястра, свае воды да сівагрывай Балтыкі. Крыштальныя крыніцы і быстрацечныя рэчкі поўняць тваю неўгамонную сілу. Няспынна імкнеш ты ў таямнічую далячынь.І плюскочуць хвалі, і б'юць крыніцы. І абліччы прыбярэжных гарадоў і вёсак адбіваюцца ў тваёй плыні. Гамоняць лясы на крутых берагах, а па адхонных схілах гуллівымі чародкамі збягаюць бярозкі.

Не злічыць стагоддзяў, што прашугалі над табой, зніклі ў сівізне мішуўшчыны. Сведкам якіх толькi падзей не была ты! Колькі крыві і слёз людскіх, радасці і гаркоты жыцця прынялі твае воды! А ты, сведка нязмернага часу, плывеш і плывеш, убіраючы ў сябе і добрае, і благое. І гоман тваіх хваль падобны да спрадвечнай, бясконцай песні. (124 словы)

Паводле Т. Хадкевіча

Зімовыя дарогі

Выпаў першы снег. Белай коўдрай улёгся ён на палеткі, лугі, рэкі і азёры, апушыў стрэхі, выбеліў вуліцы і пагоркі, павіс баваўнянымі камякамі на голлі дрэў, на парканах і кустах. Прэсна запахла першай зімовай свежасцю. І дыхалася неяк асабліва бадзёра і лёгка. Жвава і ахвотна трухае па першым зазімку конь, запрэжаны ў яшчэ не аб'езджаныя сані.

Лейцаў з рук не выпускай, яздок! Пракладаецца першы след па новай саннай дарозе. Лёгка і мякка слізгаюць палазы, пакідаючы за сабой на некранутай белі дзве раўнюткія паласы. Потым, дружа, праедзе па тваім следзе безліч падарожных. Утопчацца і разатрэцца шырокая дарога. Тады па ёй можна будзе ехаць і не кіруючы канём. Цяпер жа можаш кіраваць у любым напрамку, абы прама, абы не скрывіць, не заблытацца. Іначай другія па ёй не паедуць. Пасмяюцца і пракладуць новы след. І суджана будзе яму стаць торнай дарогай.

Зімовыя дарогі! Усе вы пракладаецеся па цаліку. Адны шырэюць у буйныя шляхі, другія застаюцца ледзь значнымі. (155 слоў)

Паводле М. Машары

Над Дзвіною

Спярша гэта была бяскрыўдная хмурынка на небасхіле. Хутка яна пачала гусцець, расці і шырыцца. Неўзабаве край хмары, нібы вялізнае воранава крыло, прыкрыў сонца, павіс над горадам. Пранёсся раптоўны парыў ветру, закруціў пыл на вуліцах і сціх гэтак жа раптоўна, як і ўзняўся. Прыціхла і ўсё ў наваколлі. І тады бліснула маланка, скаланулася ад грому паветра, лінуў спорны дождж.

Але навальніцы ўлетку імклівыя і кароткія. Хмара, аддаўшы ўямлі належнае, пасвятлела, разарвалася на шматкі. Дождж парадзеў. Неўзабаве з блакітнага прасвету выглянула сонца, а над Дзвіною, злучаючы яе берагі, паўстала, бы казачная дуга, у сваіх сямі колерах вясёлка. Знізу яна прасвечвалася, і круча на тым баку з кустамі і маладым сасняком на схіле была быццам падфарбавана лёгкімі мазкамі мастака. (118 слоў)

Паводле Т. Хадкевіча

Першы снег

Раніцай пайшоў першы снег...

Мы вярталіся са школы, а снег не пераставаў буйнымі пушынкамі сыпацца на дол. Кругом было прыволле белах палёў і прастораў. Мае сябры крычалі пра санкі, пра лыжы. Мы кідаліся снежкамі і смяяліся. Нам было весела разам з табой, мяцеліца. І мне ад радасці, помню, хацелася спяваць пра снег, пра зіму...

Зіма, зіма! Ідзі хутчэй, сцялі снягі на поле, на дарогі, на нашу вуліцу! Сып, мяцеліца, круці гурбы, каб я зноў даставаў шапкай дрэвы. Вось якія яны высокія, а заўтра мы памераемся! Ідзі, зіма-матуля, каб я хутчэй пабольшаў, каб я падрос!

Вось так думалася мне ў той дзень, калі выпаў першы снег. Я сэрцам адчуў, што нешта перажыў, а сустракаю хоць знаёмае, але штосьці такое новае-новае.... (121 слова)

Паводле І. Грамовіча