Вясновы лес

Лес ужо жыў сваім актыўным, багатым вясновым жыццём. Стракатала сарока, чэкаў дзяцел, дрозд абзываўся ў хвойніку. Нават мурашнік, што трапіўся на вочы, і той варушыўся: выпаўзалі, грэліся на сонцы мурашкі, пакуль яшчэ надта павольныя і вялыя пасля зімовай спячкі. Цёк сок-бярозавік, і свежыя бярозавыя пні былі мокрыя, быццам іх хто знарок паабліваў вадою.

Андрэй некалі любіў гэтую раннюю веснавую пару і нават нецярпліва чакаў яе. Толькі сыходзіў снег - спяшаўся ў лес. Падсякаў тоўстую карыстую бярозу, што расла на ўзлеску, і пускаў сок, насіў яго дадому вёдрамі, зліваў у бочку.

Не толькі бярозавік цягнуў, вабіў Андрэя. Вабіў сам лес. Без яго Андрэй проста не ўяўляў свайго жыцця: лес акружаў вёску, у якой ён, Андрэй, нарадзіўся, з усіх бакоў. І ніколі не маўчаў, заўсёды шумеў: улетку і ўзімку, вясною і ўвосень.

Цяпер, вядома, лес ужо не той, што быў калісьці. Раней, помніцца, дрэвы раслі такія высозныя, што шапка звальвалася, калі, задзіраючы галаву, хацеў паглядзець на вяршыні. Заглыбішся выпадкам у нетры - неба не відаць. І няма канца-краю нідзе. (167 слоў)

Паводле Б. Сачанкі

Выпадак з ваеннай біяграфіі

Андрэй Макаёнак расказвае пра такі выпадак са сваёй ваеннай біяграфіі.

Яго параніла. Рашэнне галоўнага хірурга ва ўмовах, калі навокал сотні параненых, кароткае, простае: на аперацыйны стол. Суровы прысуд: ампутацыя абедзвюх ног. Можна ўявіць, што адчуў чалавек ва ўзросце дваццаці аднаго года пасля такога прысуду. Застацца без ног, калекам на ўсё жыццё... Але ўрач ніжэйшага рангу, што за двое сутак паспеў пасябраваць з хлопцам, які, нягледзячы на цяжкае раненне, знаходзіў сілы жартаваць, сказаў Андрэю:

- Не згаджайся на ампутацыю. Гангрэны няма - (,) ногі можна ўратаваць.

Калі прыйшлі санітары, каб забраць Андрэя ў аперацыйную, ён дастаў парабелум, які незадоўга да ранення зняў з забітага нямецкага афіцэра. У шпіталі ўзняўся вэрхал: афіцэр пагражае пісталетам, абараняючы свае ногі. Збеглася ўсё начальства. Угаворы, пагрозы, хітрасць - нічога не дапамагло. Хлопец быў непахісны.

Відаць, галоўнаму хірургу спадабалася адчайная мужнасць маладога чалавека. Ён загадаў тут жа на самалёце разам з параненым генералам адвесці Андрэя ў тылавы шпіталь. Ногі былі ўратаваны. (155 слоў)

Паводле І. Шамякіна

Акіян

 Вечарам мы ішлі купацца. Акіян дыхае спакойна, раўнамерна: ён засынае. Хвалі ўздымаюцца і апускаюцца, як грудзі казачнага волата. Здаецца, чуеш нават яго дыханне. І толькі калі ты з разгону шпокнешся, як адарваны яблык, у чорную ваду, акіян заварочаецца, нешта незадаволена замармыча і пачне нацягваць да самага берага коўдру-туман, каб лепей укрыцца. Але дзе ж на такую шырыню набярэшся таго туману! Нацягваючы коўдру на галаву, акіян пэўна ж раскрывае ногі - процілеглы бераг. Паваждаўшыся яшчэ крыху з гэтай коўдрай, ён сцішваецца. І тады крычы колькі хочаш - акіян не адгукнецца.

Удзень шчыруе сонца. Прыйшоўшы на пляж, ляжыш, а акіян забаўляецца з кожнаю пясчынкаю або асцярожна крадзецца па пяску да тваіх ног і потым, нібы кацяня, крануўшыся тваіх пятак, з усіх ног кідаецца наўцёкі. Нейкі час ціха: ён, відаць, глядзіць, што ты будзеш рабіць. А калі бачыць, што ты спакойна ляжыш, пачынае зноў, толькі з яшчэ большаю асцярогаю, па-кацінаму красціся да тваіх ног. (150 слоў)

Паводле Я. Сіпакова

Цікавы раён

На поўдні Палесся ёсць адзін вельмі цікавы раён. Перш за ўсё славіцца ён кантрастамі: тут нібы спаткаліся стэпавая пшанічная Украіна з лясной бульбяной Беларуссю. Тут вы не ўбачыце ні хваінкі, ні бярэзінкі, ні прывычнага для вока беларускага балотца. Вакол - збажына.

І сонца заходзіць тут неяк нечакана: спачатку ледзь-ледзь зардзее на ўсходзе палоска, а праз хвіліну ўжо ўсё наваколле заліта бляскам. Гэта зусім не тое, што назіраем каля Прыпяці, дзе сонца ніколі не зойдзе ў хату, папярэдне не пастукаўшы ў дзверы. Спачатку лёгкая чырвань зайграе ў верхавінах далёкага бору, затым сонечныя зайчыкі лягуць на спакойныя хвалі ракі. І толькі яна ветліва ўсміхнецца - (,) сонца поўнай жменяй кіне свае промні ў шыбіны вясковых хат.

Вецер, што пасярод палявога прастору свавольны і нахабны, каля Прыпяці куды больш асцярожны. Тут ён разыдзецца - з ім ёсць каму паспрачацца. Насупіцца і загалосіць лес, трывожна зашэпчуць лазнякі, разгневаная Прыпяць высока ўзніме свае хвалі, кідаючы іх адну за другой на нізкія берагі.-(155 слоў)

Паводле І. Навуменкі.

Па дарозе ў атрад

Яны ішлі надта марудна. Рыбак адчуваў: неўзабаве пачнецца світанак. Застане ранак іх сярод поля - ужо, відаць, не выкруціцца. Яму ўвесь час карцела ісці шпарчэй, але Сотнікаў марудна перастаўляў ногі, часта спыняўся. Увогуле іх ратавала тая акалічнасць, што снег быў неглыбокі, і Рыбак стараўся ісці па ім. Але іх след надта выразна азначаўся на касагорыне. Убачыўшы яго, Рыбак ажно жахнуўся: вельмі проста было дагнаць іх цяпер, нават уночы.

І ён з надзеяй пачаў азірацца па баках: недзе ж павінна быць хоць якая-небудзь сцежка. Між тым наўкола ляжала чыстая снегавая разлога; (,) сям-там цьмяна стракацела кустоўе, адзінокія палявыя дрэўцы; (,) у адным месцы невыразна зачарнелася штосьці паўзамеценае ў снезе. Падышоўшы бліжэй, Рыбак згледзеў, што гэта валун. Дарогі ж нідзе не было. Тады ён крута павярнуў угору. Так было цяжэй, але падумалася, што, можа, наверсе, за пагоркам, яны ўбачаць лес. Удасца ім зашыцца ў яго - можа, адарвуцца ад даганятых. (148 слоў.)

Паводле В. Быкава

Матчына сэрца

З першага дня мацярынства трывог і пакут болей, чым радасцей, у кожнай маці. У дзіцяці рэжацца першы зубок - маці пакутуе падвойным болем. Пакаўзнулася дзіцятка, разбіла носік - матчына сэрца ледзь не рвецца. Першая "двойка" - гора для маці. А яна ўсё чакае радасці.

А захварэе дзіця - здаецца, нічога страшней і ва ўсім свеце няма. Каб можна было, жыццё аддала б за дзіця. Не спіць начамі маці...

А як чакае маці кожнага ліста з пячаткай салдацкай пошты! З трывогай слухае радыё: недзе ж юнакі забіваюць адзін аднаго. Каб спытаў: за што? Яны ж зроду не сустракаліся, не чулі і не пачуюць імя свайго забойцы або забітага ім. На каго ж кідаюць бомбы? Па кім б'юць з гарматаў?

Вечна нечага з трывогай чакае маці, вечна думае пра сваё дзіця, жыве дзеля яго.

Як жа месцяцца ў адным сэрцы боль і радасць, любоў і трывога? Месцяцца. Яно ж матчына! Для кожнага ў ім знойдзецца прытулак і ласка. (154 словы)

Паводле С. Грахоўскага