На беразе з вудачкай

Над ракою, як бы ўзіраючыся ў наваколле, ступае ціхая, светлая задума. У такія хвіліны рыбак, добра знаёмы з Сожам, памятае: трэба стаіць дыханне, бо, пакінуўшы глыбіні, пачынае ход за спажываю прыдонная рыба. Зачараваная цішынёй, яна амаль без асцярогі падыходзіць блізенька пад берагавыя травы. Паволі пасоўваецца супраць цячэння, падбіраючы прыбіты да берагоў корм. Вось у такія адвячоркі часцей за ўсё і выпадае рыбаку перажыць тое шчаслівае хваляванне, якое не дасць яму ні на хвіліначку заснуць.

Але, мабыць, калі і ўдасца рыбаку хоць трохі прыкархнуць, то ўсё роўна яго хутка пабудзяць шолахі і галасы світанку. Яшчэ дзе-нідзе падае голас нястомны валацуга-дзяркач, але яго ўжо перабівае там і сям то залівістая песня жаваранка, то кароткае "кэ-кэ" глухаркі, што выводзіць сваіх дзяцей насустрач сонцу на высокі пясчаны бераг. З боку пасівелых за ноч расцяробаў наплывае на бераг парны празрысты туманок. Ён хутка асядае, і неўзабаве ўвесь бераг пачынае іграць гарэзлівымі водбліскамі пагодлівага летняга золку. (154 словы)

Паводле К. Кірэенкі

Веснаход на Палаце

На берагі Палáты ўжо каторы дзень прыбягалі хлапчукі і тычкамі адганялі ад берага пасінелыя льдзіны, прыспешваючы вясну, а льдзіны, хістаючыся і глуха пастукваючы, выбіраліся на больш хуткую плынь, імчалі далей, пакуль на паваротцы зноў не натыкаліся на бераг.

Выцвілыя за зіму лазнякі, прыбярэжныя вольхі ды вербы пазіралі на ўсё гэта з нецярпеннем: хутчэй вызваліцца Палата - хутчэй прыйдзе на яе бераг вясна. А сёлетнюю вясну яны ой як зачакаліся. Здавалася, яшчэ адно намаганне - і дрэвы расхінуць пабурэлыя плашчыкі ды пакажуць кволенькія лісточкі. Але рызыкаваць не хацелася нават лазнякам, бо рана яшчэ: надыдзе ноч - па беразе пакоціцца марозік і сапсуе гэтую прыгажосць.

А Палата ўсё гнала і гнала ў Дзвіну асколкі свайго лядовага панцыра. Часам з гадзіну ішла карычневая, як крута завараны чай, вада. Потым зноў сонна пагойдваліся льдзіны, а пасля яны зніклі, шырокім рэчышчам кацілася толькі вада. Рэчышча не ўмяшчала яе, і яна выходзіла з берагоў, залівала лугі і поймы. (152 словы)

Паводле Я. Пархуты

Буслы на руінах

На горцы стаяў разбураны мураваны касцёл. Купал на ім быў збіты снарадам, уваход разбураны бомбай, а перакручаныя дзверы віселі на адной завесе.

На вуглу дзвюх тоўстых сцен касцёла атабарыліся буслы. Што прымусіла іх рабіць на руінах сваё гняздо, цяжка сказаць. Паблізу рос гонкі алешнік, і на адным з дрэў ляжала нават прылада для іхняга гнязда, але буслы аблюбавалі чамусьці руіны. Можа, яны не давяралі больш дрэвам, а можа, будавалі новае жыллё на руінах, як і людзі.

Ад рання і да позняга вечара насілі дробныя галінкі і акуратна ўкладвалі іх на муры. Вясна была ў разгары, і птушкам трэба было спяшацца, каб паспець яшчэ абзавесціся сям'ёй.

Раніцай ціхае надвор'е змяніў вецер. Цяпер буслы лёталі па чарзе: адзін ляцеў на здабыткі, а другі аставаўся вартаваць гняздо, каб вецер не сарваў яго, бо неаблежаныя галінкі пыдымаліся нават ад невялічкага павеву.

Вецер мацнеў. Відаць было, як трывожыўся бусел: ён тупаў па краёчку гнязда і прыціскаў галінкі да сцяны.-(157 слоў)

Паводле А. Пальчэўскага

У вялікім горадзе

У вялікім горадзе была перасадка. Альшэўскі выйшаў з вагона, знайшоў касы і паглядзеў расклад прыгарадных цягнікоў і хутка падлічыў, што ў яго аставалася дзве вольныя гадзіны.

Не здаючы чамадана, ён прайшоўся да старога парку, які лічыўся галоўнай аздобай горада. Восень бярэ сваё: на асфальтаваных дарожках шапаціць апалае лісце.

Альшэўскі падáўся да ракі. Яна па-асенняму ціхая. Ля берага на дне можна ўбачыць драбнюткія каменьчыкі: вада тут вельмі чыстая, празрыстая. На сярэдзіне яна цямнее, абвіваючы ў сабе нізкае шэрае неба. Стажкáмі застаўлены яшчэ зялёныя зарэчныя лугі. Пясчаныя пляжы бязлюдныя. Толькі ў адным месцы, спуціўшы ногі ў ваду, сядзяць з вудамі трое хлопчыкаў. Чарнее ўдалечыні арка жалезнага моста; да яе павольна набліжаецца белы, здалёк падобны на цацку параходзік...

Альшэўскі зірнуў на гадзіннік і здзівіўся: праз паўгадзіны цягнік! Трэба было вяртацца на вакзал.

Сеўшы ў абшарпаным вагоне, Альшэўскі, спадзеючыся ўбачыць каго-небудзь з местачкоўцаў, некалькі разоў азірнуўся, але нікога са знаёмых не было. (150 слоў)

Паводле І. Навуменкі

Лясны доктар

Я глядзеў у неба і бачыў: у ягонай вышыні адзінока кружыў коршак

Раптам недзе паблізу застукаў дзяцел. Я азірнуўся - ляснога доктара не відаць нідзе. Дзе ж ён? Зусім жа побач стукае! Ды вось жа: абівае трухлявую кару з пня, які аджыў свой век пад самым кустом арэшніку.

Дзяцел абстукаў, як доктар хворага, пень, агледзеў яго з усіх бакоў і скокнуў на арэшыну. Хутка ён вярнуўся назад, трымаючы нешта ў дзюбе. Дзяцел паклаў сваю ношку на пень і падзяўбаў яе, а праз хвіліну ён зноў узляцеў на арэшыну, пашастаў сярод лісця і вярнуўся на пень. Так паўтаралася некалькі разоў.

Калі дзецел паляцеў, я падышоў да пня: цікава было глянуць, што ён там рабіў. Аказваецца, ён адрываў шышкі арэхаў, нёс іх на пень і тут дзёўб. Але не гэта самае дзіўнае. Дзяцел раздзёўбваў толькі пашкоджаныя арэхі, у якіх, відаць, спадзяваўся знайсці чарвякоў, а спелыя, жоўтыя лузаны валяліся вакол: яны ляснога доктара не цікавілі. (153 словы)

Паводле З. Бяспалага

Уваходзіны ў зімні сон

Позняй восенню нават днём трымаюцца прыцемкі ў лесе. Сонца ходзіць дзесь за аблокамі, і ты ўжо амаль забыўся, што яно наогул ёсць на небе.

Калі ў адзін з такіх дзён увайсці ў лес, прысесці на пянёк і, не спяшаючыся, паназіраць вакол, то раскрываюцца характары дрэў.

Ветру няма, а з бяроз падае лісток за лістком, хаця не спяшаецца расставацца з ім бяроза.

Як распранаецца восенню лазняк, амаль не заўважыш: скурчыцца, прыціхне, ссыпле лісце сабе пад ногі.

Моцна трымаецца на галінах дубовы ліст, але, калі прыцісне моцны мароз, тады і ён ападзе, змяшаецца з іншымі лістамі.

У асіны свой нораў: скіне яна лісце, акружыць сябе дываном, у якім пераліваюцца амаль усе колеры вясёлкі.

А як весела і прыгожа ўваходзіць у зімні сон клён! Рашуча пажаўцеўшы ў першы ж начны замараразак, ярка ўспыхнуўшы, тут жа хутка робіцца голым. Але яшчэ доўга будзе ляжаць над ім асеняя прыгажосць святочным дываном позняй восені. (152 словы)

Паводле Я. Сіпакова

Знак бяды

На гасцінцы было па-ранейшаму пуста, нічога не чуваць было адтуль, з сасонніку. Сцепаніда пастаяла, падумала і, не выходзячы на насып, хуценька пайшла па пакручастай сцежцы, утаптанай людскімі нагамі.

Яна амаль дайшла да сасонніку, шчыльны гушчар якога зелянеў абапал гасцінца, калі да яе насцярожанага слыху ветрам данесла стук. Нешта там збівалі, і ўпершыню яе пранізала здагадка: штосьці робяць на мосце.

Сцепаніда запаволіла хаду, гатовая спыніцца, але не спынілася, а хуценька дайшла да сасонніку і, каб не ісці па дарозе, звярнула ў гушчар. Яна амаль подбегам, прыгінаючыся ад галля, адолела невялічкі пагорачак і, асцярожна ступаючы, зірнула на поплаў з нябачнай крывулінай ракі. Адхінула ўбок калючую галіну і ўбачыла тое, што на момант прымусіла замерці сэрца: каля моста ўнізе, ля самай вады, завіхаўся дзесятак людзей, якія згружалі з падвод бярвенне. На самым абрыве стаяла некалькі мужчын у незнаёмай вайсковай форме са зброяй. Адзін з іх паказваў у бок шашы і нешта тлумачыў. (151 слова)

Паводле В. Быкава